DOLAR 5,7392
EURO 6,3873
ALTIN 278,7
BIST 100.088
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 22°C
Parçalı Bulutlu

İlk Kurşun İzmir’de Atılmadı

13.10.2014
176
A+
A-

Türk Kurtuluş Savaşı’nda, ilk kurşunun İzmir’de 15 Mayıs 1919′ da Gazeteci Hasan Tahsin (Osman Nevres) tarafından Yunanlılara atıldığı kabul edilir.

Çoğu kitapta da böyle yazar.

Hasan Tahsin, önemli bir isim, yaptıkları tarihe geçmiş bir isimdir ama, Kurtuluş Savaşı’ nda ilk kurşunu atan değildir.

Şimdi biraz gerilere gidelim ve Kurtuluş Savaşı’ nın ilk günlerini yaşayalım.

Birinci Dünya Savaşı sona erip Mondros Ateşkesi imzalanınca, İngilizler Güneydoğu Anadolu’ yu işgale başlamışlardı.

Sonra, İngilizler’in yerini Fransızlar aldı.

İngilizler’in yerlerini Fransızlar’a bırakması ayrı ve çok ilginç bir konudur. Bunun üzerinde durmayacağız.

Fransızlar’ın bölgeye gelişiyle birlikte olaylar başladı.

Çünkü, Fransız işgali demek; Ermeni asıllı bazı Fransız askerinden başka, Ermeniler’ den kurulu lejyon askerlerinin işgal birliği olarak bölgeye gelmesi demekti.

Fransız işgali demek; Anadolu ve Rusya Ermenileri’ nin bir arada kuracakları “Büyük Ermenistan” ümitlerinin uyanması ve alev alev Ermeni ruhlarını ısıtması demekti.

Gerçi daha önce bölgede bulunan İngilizler de Ermeniler’ i desteklemişlerdi ama, İngiliz askerinin yanında ne bir Ermeni lejyonu vardı, ne de kendi askerleri içinde Ermeni asıllı olanları…

Fransızlar’ın bu Ermeni yanlısı tutumları sebebiyle, Anadolu’ da Mondros Ateşkesi’ nden sonraki ilk toplu direnişler, Yunanlılardan önce Fransızlar’ a gösterildi. İlk kurşunlar Fransızlara atıldı.

Mondros Ateşkesi’nden kısa bir süre sonra, Fransızlar, 11 Aralık 1918 günü Dörtyol’ u işgal ettiler ve bir süre sonra da, Karakese Köyü’ ne saldırdılar.

Karakese köylüleri, Fransızlar’ın kendi köylerine de saldıracaklarını anlamışlardı¸ önlemlerini alarak köy dışında yola taştan barikatlar kurarak yolu kapattılar.

Fransızlar, Karakese Köyü’ne saldırınca, köylüler Fransızları köylerine sokmadılar.

Burada ilk kurşunu sıkan ve ateş emrini veren (yerel iddialara göre) Ömer Hoca oğlu Mehmet Çavuş’ tu.

Bu direniş karşısında şaşkına dönen Fransızlar geri çekildi.

Fransızlar çekilmesine çekildiler ama, bölgedeki mezalimlerine giderek artan şekilde devam ettiler.

Bunun üzerine yöre halkı teşkilâtlandı.

Kara Hasan ve arkadaşları güçlü bir milli mukavemet teşkilâtı meydana getirerek Fransız kuvvetlerine rastladıkları yerde taarruz etmeye başladılar.

Teşkilât giderek güçlendi.

Gürleyik Mevkii’nde yapılan çatışmada Fransızlar büyük bir bozguna uğratıldı. Bunun üzerine Kara Hasan’ a halk tarafından “ Paşa” unvanı verildi ve müfrezesine “ Kara Hasan Müfrezesi” dendi.

Sonunda, 19 Mayıs 1919’ da Samsun’a çıkan Mustafa Kemal Paşa’ nın organize ettiği teşkilâtlanma ve direnişin tek elden idaresi sonunda, ülke düşman işgalinden kurtuldu; işgalci unsurlar teker teker vatan topraklarını terk etti.

Bu yazıda, milli mücadeleye sadece “İlk Kurşun” açısından yaklaştık.

Türkiye’de zaman zaman ilk kurşunun nerede atıldığı konusu gündeme geldi ve tartışmalar yaşandı.

Genellikle de, İzmir’ de Hasan Tahsin’in ilk kurşunu attığı kabul edildi. Çoğu kimse de, bunu halen böyle bilir.

Oysa, Milli Mücadele’nin ilk kurşunu Dörtyol’ da atılmıştı.

İşin ilginç yanı, bu konunun çok uzun zamandır biliniyor olması…

İlgi duyanlar için kaynaklardan bazılarını belirtelim:

1. Harp Tarihi Dairesi Arşivi, No.3/7723, Dosya No.229

2. Türk İstiklal Harbi Güney Cephesi, Ankara, Genelkurmay Basımevi, 1966, Cilt 4, Sayfa 55-56.

3. Necdet Öklem, Türk Devrim Tarihi, Ege Üniversitesi Yayını, İzmir, 1977.

4. R. Salahi Sonyel, Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika, Ankara, 1987, Cilt 1, Sayfa 66.

5. İbrahim Artuç, Kurtuluş Savaşı Başlarken, İstanbul, 1987, Sayfa 253.

6. Kadir Aslan, Milli Mücadelede Dörtyol, Hatay, 1991, Sayfa 22- 29.

Yine ilgilenenlere Genelkurmay Askeri Tarih Başkanlığı’ nın yazısını hatırlatmak isterim:

“T.C.

GENELKURMAY BAŞKANLIĞI

ANKARA

ATASE: 3214-4-92 Arşiv 29 OCAK 1992

KONU: Kadir ASLAN ‘ın dilekçesi

HATAY VALİLİĞİNE

İLGİ : Hatay Valiliği’nin 18 ARALIK 1991 gün ve sayı: Ya.İş : 16 (işl. 12) 2325 / 4407 sayılı yazısı

1.Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığına gönderilen ilgi yazıyla, İşgalci güçlere karşı ilk kurşun’un 19 Aralık 1918′ de Dörtyol ilçesinde Mehmet Kara tarafından atıldığından bahisle, ilgi yazı ekindeki belgelerinde incelenerek konuya açıklık getirici bilgiler istenilmektedir.

2.Konuyla ilgili olarak, arşiv uzmanınca ATASE Başkanlığı arşivinde gerekli incelemeler yapılmış olup; inceleme neticesi hazırlanan uzman raporu ekte gönderilmiştir.

3.Uzman raporu ve konuyla ilgili Başkanlık yayınlarının tetkiki neticesinde, Birinci Dünya Savaşından sonra galip devletlerin yurdumuzda ilk işgal ettiği yerlerin İskenderun ve Dörtyol olduğu bu düşmana karşı ilk direniş hareketlerinin yine bu bölgede başladığı buna bağlı olarak da ilk silahlı direniş hareketinin de 19 Aralık 1918′de Dörtyol ilçesi Karakese köyünde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Bilgilerinize arz ederim.

GENELKURMAY BAŞKANI NAMINA

Erdoğan ÖZNAL

Hv. Plt. Korgeneral

As. T. ve Str. E. Bşk.”

Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı’nın yukarıdaki yazısından sonra, Dörtyol’a bir “İLK KURŞUN ANITI” yapıldı. (Dörtyol, düşman işgalinden 9 Ocak 1922′de kurtulmuştu. İlk Kurşun Anıtı’nın açılışı 9 Ocak 1994′te gerçekleştirildi.)

Bunu, İlk Kurşun Müzesi’ nin yapımı takip etti. (Açılış: 9 Ocak 1997)

Anıtın yapımından itibaren de, her sene 19 Aralık tarihinde, İlk Kurşun Anıtı önünde, “İlk Kurşun Günü” kutlanmaktadır.

AHMET AKYOL

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.